به وبلاگ ايران نگين درخشان كشورهاي قاره آسيا - مساجد تاريخي شهرهاي ايران خوش آمديد

مساجد تاريخي شهر هاي ايران

 

مسجد جامع عجب شير ( شيرلو ) : شهر عجب شير در حاشيه شرقي درياچه اروميه و به فاصله 35 كيلومتري مراغه واقع ميباشد. مسجد جامع عجب شير داراي شبستاني به ابعاد 15*20 متر است كه از لحاظ زيبائي با مسجد جامع ميدان بناب قابل مقايسه است. تاريخ بناي مسجد را با توجه به كتيبه هاي موجود ميتوان به دوره قاجاريه نسبت داد. 

 

مسجد جامع مرند  : اين مسجد در اوايل سدة هشتم يعني در سال 731 هـ.ق در زمان سلطنت ابوسعيد بهادرخان و به دستور او ساخته شد اين مسجد نه صحن دارد و نه سردر، چون در اصل كليسا بوده و در زمان مغول به مسجد تبديل شده است.

 

مسجد جامع شبستر : بناي نخستين اين مسجد را با توجه به سردر سنگي باقيمانده حاوي كتيبه بدون تاريخ با مضمون «الامانه تحر الرزاق و الخيانه تحر الفقر» (امانت روزي را افزون ميكند و خيانت فقر را شدت مي دهد) و نقوش تزئيني خورشيدگردان ميتوان به دوره ايلخانان مغول نسبت داد.كتيبه سنگ مرمري فوقاني سردر ورودي حكايت از مرمت مسجد در دوره شاه طهماسب صفوي دارد.

 

هريس – مسجد جمال آباد : مسجد قديمي روستاي جمال آباد در 6 كيلومتري مهربان در شهرستان هريس قرار گرفته و تاريخ ساخت آن بين قرون 8 تا 10 ه.ق است . اين مسجد داراي 6 ستون سنگي با سر ستون هاي نقش دار ، پايه هاي سنگي بزرگ و منبر چوبي مشبك است.

 

 

مسجد ارك عليشاه تبريز : ديوار رفيع آجري نعلي شكل باقيمانده بقاياي مسجد عظيمي است كه در فاصله سالهاي 716-724 هجري قمري توسط عليشاه گيلاني وزير ابوسعيد بهادرخان از ايلخانان مغول ساخته شده است. در انقلاب مشروطيت از سنگرهاي مسلط برشهر بشمار مي آمده است كه فتح آن سبب تقويت مشروطه خواهان شده است.

 

مسجد جامع تسوج : بناي اوليه مسجد جامع طسوج را به دوره حكومت ايلخانان نسبت ميدهند. بر پيشاني مدخل اين مسجد فرماني از سلطان محمد خدا بنده به خط ثلث برجسته بر روي سنگ مرمر يك پارچه نقر شده است. اين كتيبه كه مورخ به سال 989 هجري است شامل فرماني از پادشاه مبني بر خلاف ماليات كوزه فروشي و … ميباشد. 

 

مسجد سنگي ترك ميانه : اين مسجد از زيبا ترين مساجد سنگي آذربايجان است و از روستاي ترك بيستو سه كيلومتري ميانه به سراب واقع شده است بناي مسجد را به دوره ايلخانان نسبت مي دهند و در دوره هاي صفويه و قاجار مسجد باسازي مي شود.

 

 

مسجد صاحب الامر : بناي صاحب الامر از آثار زمان شاه طهماسب صفوي مي باشد. اين بنا در سال 1045 هجري توسط سپاهيان سلطان مراد چهارم تخريب شد كه در زمان شاه سلطان حسين صفوي و از طرف ميرزامحمد ابراهيم وزير آذربايجان مرمت گرديد.

 

 

مسجد ثقه الاسلام : در ضلع شمالي هشتي بقعه صاحب آباد مسجدي واقع شده كه به مسجد شيخيان يا مسجد ثقه الاسلام معروف است اين مسجد در سال 1265 ه ش تكميل شد و امامت آن با مرحوم ميرزا محمد شفيع ثقه الاسلام پيشواي شيعه (جد مرحوم ثقه الاسلام شهيد) بود.

 

 

مسجد مهر آباد بناب : مسجد مهرآباد در كنار ميداني به همين نام در شهر بناب واقع شده و شامل صحني باصفا و شبستان و مناره كاشيكاري شده مي باشد.برطبق كتيبه اي كه در ديوار شمالي مسجد نصب شده باني بناي مسجد، بي بي جان خانم دختر منصور بيگ بوده كه در سال 951 در زمان سلطنت شاه طهماسب،آن را ساخته است

1

مساجد تاريخي شهر هاي ايران

مسجد جمعه يا مسجد اعظم

كه مي توان آن را كلكسيوني از مساجد دوره هاي پيشين دانست ، از ديگر شاهكارهاي معماري دوره صفويه است ؛ با حفاري هاي اخير، بسياري از آثار مربوط به مساجد قديمي قرن دوم هجري در اين مكان و آثار و بقاياي مساجد آل بويه و سلجوقيان كشف شده است. 

 

 

دوره قاجار:

اين دوره را بايد دوره افول معماري ايران به شمار آورد چرا كه در مقايسه با ابنيه بسيار زيباي دوره صفوي ، بنايي كه بتواند با آن برابري كند ، ساخته نشد. برجسته ترين ابنيه اين دوره متعلق به فتحعلي شاه است كه خود تقليدي از ابنيه صفوي است و اكثر تزئينات مهم از هنر اروپايي اقتباس شده است .

 

 مسجد و مدرسه سپهسالار(شهيدمطهري)

يكي از عمارت هاي معروف تاريخي تهران است كه توسط ميرزا حسين خان سپهسالار ساخته و وقف شده است . اولين كلنگ آن درسال 1296ق زده شد . حياط مسجد توسط 62حجره اي كه  جهت سكونت طلاب ساخته شده ، از چهار جهت محصور شده است . در سردر هر يك از حجره ها طرحي بديع و مجزا از يكديگر با مقرنس كاري زيبا تزئين يافته است. در اصلي بسيار بزرگ، دو لَتي و فلزي است ودر قسمت بيروني با كاشي كاري هاي معرق و مقرنس كاري زيبايي تزئين شده لست. گنبد اصلي عمارت بر روي شبستان تابستاني و تماماً از بيرون و درون كاشي كاري مي باشد. كل ساختمان داراي 8 مناره است كه تماماً با كاشيكاري تزئين شده است از ديگر مساجد دوره قاجار مي توان به مسجد نصيرالملك در  شيراز ، مسجد ومدرسه آقا بزرگ در كاشان و مسجد معاون الملك در كرمانشاه اشاره كرد.

 

مسجد جامع تبريز : تاريخ‌ برپايي‌ مسجد جامع‌ را به‌ قرن‌هاي‌ آغازين‌ هجري‌ نسبت‌ داده‌اند و در كتاب‌ مرزبان‌ نامه‌ به‌ جامع‌ تبريز اشاراتي‌شده‌ كه‌ مويد آباداني‌ و شكوه‌ آن‌ در سنوات‌ 607 - 622 در عصر اتابك‌ ازبك‌ بن‌ محمد بن‌ ايلديگز بوده‌ است‌. حاج‌ طالب‌خان‌ پسر حاج‌ اسحق‌ خان‌ تبريزي‌ در سال‌ 1087 هـ ق‌  در وقفنامة‌ مدرسه‌ طالبيه‌ به‌ اين‌ مسجد با عنوان‌ «مسجد جامع‌ كبير» اشاره‌ كرده‌ است‌ سنگ نبشته‌هاي‌ مسجد شامل‌ فرمان‌ شاه‌ طهماسب‌ متعلق‌ به‌ سال‌ (9721 هـ ق‌) شرح‌ تعميرات‌ دوره‌ قاجاريه‌ و موقوفات‌ مدرسه‌ متعلق‌ به‌ سال‌ (1106 هـ ق‌) مي‌باشند.

 

مسجد جامع اهر : منسوب به دوره سلجوقي و اتابكان مي باشد و داراي مختصاتي است كه در كمتر مسجدي مي توان يافت. ازضمائم مسجد لوحه هايي است بر بالاي سردرب و پايه سمت راست و 5 گل مشروحه در لچك هاي سردرب. اين مسجد تا همين اواخر توسط درب و پنجره هاي ارسي به دو بخش زمستاني و تابستاني تقسيم شده بود .

 

مسجد كبود يا مظفريه‌  : (قدمت : تيموريان ) در سال‌ 870 هـ ق‌  در دورة‌ جهانشاه‌ قراقويونلو و با نظارت‌ صالحه‌ خاتون‌ دختر جهانشاه‌ بنا گرديده‌ است‌. قسمت‌ جنوبي‌ بنا به‌ شبستان‌ كوچكي‌ موسوم‌ به‌ مقبره‌ راه‌ دارد. كاشيكاري آن‌ آبي‌ رنگ‌ فيروزه‌اي‌ است‌ كه‌ به‌ نام‌ «فيروزة‌ اسلام‌» معروفيت‌ يافته‌ است‌. 

 

 

مسجد جامع سراب : مسجد جامع سراب قديميترين اثر دوران اسلامي در شهر سراب است. اين مسجد بدون گلدسته و مناره بوده. درب ورودي شرقي داراي كتيبه مرمرين با خط نسخ متداول دوره كوركانيان و تركمانان آق قويونلو است و به وسيله 10 پله به صحن شبستان راه دارد.

1

مسجد چوبين

1

مسجد جامع كرمانشاه

اين مسجد دربافت قديم شهر كرمانشاه، در خيابان مدرس قرار دارد.

مسجد جامع

از بافت قديمي اين مسجد تنها بخشياز شبستان آن باقي مانده است. اين شبستان چهل و پنج طاق چشمه داشت و امروزتنها بيست و پنج طاق آن باقي مانده است. در سمت جنوبي مسجد، دو بالاخانهوجود داشت كه در گذشته مدرسه بود. مسجد جامع كرمانشاه از نظر ساخت شبيهمساجد دوره زنديه است و طبق كتيبه موجود در سال 1196 ه.ق مصادف با حكومت «علي مرادخان زند» ساخته شد. در قسمت جنوبي مسجد، مسجد ديگري با صحن وشبستان كنوني وجود دارد كه به مسجد «ايمري» معروف است.

باني اينمسجد «امير نظام زنگنه» از نوادگان «شيخ علي خان زنگنه» و از امراي دورهمحمد شاه قاجار و اوايل سلطنت ناصر الدين شاه قاجار است.

1

6 مسجد بي نظير و ديدني ايران

مساجد جامع تجلي‌بخش قسمت مهمي از معماري و تاريخ اسلامي شهرها را تشيكل مي دهند كه هر بيننده مسلمان و غيرمسلماني را مجذوب مي كنند، آشنايي با اين تاريخ، عامل بالندگي به فرهنگ، تاريخ و هنر اسلامي ايراني است.

 6 مسجد بي نظير و ديدني ايران

6 مسجد بي نظير و ديدني ايران


اصفهان

مسجد جمعه يا مسجد جامع اصفهان از مهم‌ترين و قديمي‌ترين ابنيه مذهبي ايران است. كاوشهاي باستانشناسي حاكي از آن است كه اين مسجد پيش از تسلط اعراب بر اين شهر، مركز مذهبي مهم شهر بوده است. كشف يك ستون، با تزئينات دوره ساسانيان، در منطقه شمالي مسجد، وجود بنايي قبل از اسلام را تاييد مي‌كند. درباره تاريخچه تغيير و تحولات مسجد اختلاف نظرهايي وجود دارد ولي به نظر مي رسد ساخت مسجد جامع به قرون اوليه هجري و در زمان عباسيان بوده كه در قرن سوم هجري محراب آن تخريب و جهت قبله آن اصلاح شده‌است.

 

نكته جالب توجه در معماري اين مسجد آنست كه بخش‌هاي گوناگون آن در مدت نزديك به دوهزار سال شكل گرفته و طي اين سالها همواره در حال مرمت و بازسازي بوده‌است كه آخرين آنها بازسازي بخش تخريب شده بر اثر بمباران هواپيماهاي عراقي در طول هشت سال جنگ ايران و عراق ‌است. مهمترين طرحهاي توسعه در دوران آل بويه و صفويه صورت پذيرفته‌اند.

 

 

شش مسجد ديدني ايران

 
شيراز

مسجد جامع عتيق كهن ترين مسجد شيراز است كه مسجد جمعه يا آدينه نيز ناميده مي‌شود. بناي اوليه اين مسجد در سال 281 هجري قمري در زمان عمرو ليث صفاري ساخته شده‌است. بعدها شاه اسحق اينجو در سال 752 هجري قمري ساختماني در ميان مسجد بنا كرد كه آنرا خدايخانه يا دارالمصحف مي نامند و مكان نگهداري قرآن مجيد و مكان تلاوت آن بوده‌است. كتيبه سنگي آن از نمونه‌هاي ارزنده هنر خطاطي بشمار مي‌رود. اين كتيبه به خط "يحيي الجمالي الصوفي" خطاط نامدار زمان شاه اسحق نوشته شده و حاوي جملاتي در شأن قرآن مجيد است.

 

اين مسجد اولين هسته مذهبي در شهر شيراز است كه جدا از عملكرد مذهبي نقش اجتماعي- سياسي نيز داشته‌است و به همين دليل داراي شش ورودي در اضلاع مختلف است كه مهم‌رين آن ورودي ضلع شمالي است كه در دوره صفويه بازسازي شد.

 

 

شش مسجد ديدني ايران

 

زنجان

مسجد و مدرسه جامع زنجان معروف به مسجد سيد در قرن سيزدهم هجري قمري در دوره قاجاريه توسط يكي از پسران فتحعلي شاه قاجار به نام عبدالله ميرزا دارا ساخته شد. اين مسجد در قلب بافت قديمي شهر و در مكان مناسبي از نظر دسترسي قرار گرفته‌است و در دوره زندگاني باني آن به نام‌هاي مسجد دارا، مسجد سيد، مسجد سلطاني و مسجد جمعه نيز خوانده مي‌شده ‌است. اين مجموعه تاريخي كه در شمار بزرگترين و زيباترين مساجد و مدارس ديني زنجان است، يكي از بناهاي ارزشمند ساخته شده بر اساس طرح مساجد چهار ايواني است.

 

ايوان‌هاي چهارگانه‌اي كه در چهار ضلع مسجد به شكل قرينه قرار گرفته‌اند، بيش تر از هر چيزي در صحن مسجد، خودنمايي مي‌كند. صحن اين مسجد مانند ساير مساجد چهار ايواني، به شكل مربع مستطيل است و 48 متر طول و 36 متر عرض دارد. در ايوان‌هاي خاوري و باختري 16 حجره به طور قرينه و در جبهه شمالي نيز شش واحد حجره جهت طلاب علوم ديني ساخته شده ‌است. در سطوح ايوان‌هاي شمالي و جنوبي تزئيناتي مانند خط بنايي، كاشي معقلي و نگاره‌هاي گياهي با تكنيك كاشي هفت رنگ، به سبك هنري دوره قاجار و بيشتر با استفاده از رنگ‌هاي سياه و زرد به چشم مي‌خورد.

 

 

شش مسجد ديدني ايران

 

 


خرمشهر

مسجد جامع خرمشهر از قديم يكي از مراكز اصلي شهر خرمشهر بوده و حتي پس از پايان جنگ ايران و عراق و تخريب كامل شهر خرمشهر و بازسازي دوباره اين مركزيت را حفظ كرده است. در مقابل اين مسجد بازارچه بزرگي وجود دارد كه اصناف گوناگون در آن به كسب و كار مشغول هستند. مسجد جامع خرمشهر نه قدمت چنداني دارد، نه معماري خاصي و نه حتي وسعت قابل ملاحظه‌اي. با اين حال اين مسجد جزو معروف‌ترين مسجدهاي ايران است. مسجد جامع خرمشهر يكي از تنها ساختمانهايي بود كه در اين شهر، پس از بازپس گيري به صورت نيمه سالم باقي مانده بود و همچنين چون اين مسجد در زمان مقاومت (قبل از اشغال) مركز فرماندهي و تداركات و گردهمايي مدافعان شهر بود، لقب نماد مقاومت را به خود گرفت كه در حال حاضر نيز بين بازماندگان جنگ و علاقمندان به تاريخ جنگ ايران و عراق به همين عنوان شناخته مي‌شود.

 

شش مسجد ديدني ايران

 

 


تبريز

مسجد جامع تبريز يكي از بناهاي تاريخي شهر تبريز است. اين مسجد كه در كتاب‌هاي تاريخي از آن به‌عنوان "جامع كبيري" نيز نام برده شده، از ابتداي تأسيس مسجد جامع شهر تبريز بوده و بازار تبريز، گرداگرد آن شكل گرفته‌است. مسجد جامع تبريز مربوط به دوره سلجوقيان تا دوره قاجار است و در تبريز، خيابان شهيد مطهري واقع شده و اين اثر در سال 1310 به‌عنوان يكي از آثار ملي ايران به ثبت رسيده است.

 

قديمي‌ترين بخش اين مسجد شبستان وسيعي است از طاق و گنبدهايي برفراز ستون‌هاي هشت‌گوش آجري كه زينت‌بخش آن گچبري‌هاي ظريف و هنرمندانه دوره رواديان (مقارن سلجوقيان) است. مسجد جامع در دوره ايلخانان مغول مورد توجه و تعمير بوده و بخش‌هايي به آن افزوده شده‌است. محراب رفيع گچبري شده، يادگار آن دوره است.

 

در دوره حكومت آق‌قويونلويان در آذربايجان گنبدي رفيع مزين به انواع كاشيكاري‌هاي معرق در بخش شمالي آن احداث شده كه هنوز هم پايه‌ها و گوشه‌هايي از كاشي‌كاري‌هاي آن باقيمانده است. اين مسجد از آثار مهم دوره قاجاريه است.

 

شش مسجد ديدني ايران

 

 


يزد

مسجد جامع يزد به مثابه ايواني در دل كوير است كه در طول 100 سال و سه دوره بنا شده است. پايه‌هاي اصلي مسجد را ساسانيان ساخته اند و بناي فعلي مسجد، از لحاظ شيوه معماري متعلق به دو دوره موسوم به آذري دانسته‌اند. بناي گنبد خانه متعلق به دوره ايلخاني و سر در رفيع مسجد را متعلق به زمان شاهرخ و دوره تيموري دانسته‌اند. اين بنا از لحاظ خوابيدگي گنبد، سردر رفيع و بلند و همچنين كاشيكاري زيبا و منحصربفرد، شهرت دارد.

 

مسجد داراي شش ورودي است كه در اضلاع مختلف بنا واقع شده اند. ورودي اصلي كه در ضلع شرقي مسجد واقع شده داراي سردر رفيع و نيز كتيبه هاي كاشي معرق است و دو مناره نيز بر آن استوار شده است. اين سردر زيبا در زمان شاهرخ تيموري به بنا اضافه شده و بر آن تزئينات و كاشي معرق با نقوش گره چيني و اسليمي كار شده است. بخش اعظم اين آثار به مرور زمان تخريب شد.

 

زيباترين بخش بنا را مي توان مجموعه ايوان و گنبدخانه و فضاهاي پيرامون آن ناميد. نماي ايوان رفيع با مجموعه اي از زيباترين تزئينات كاشي معرق و با نقوش اسليمي و گياهي و نيز گره چيني پوشانده شده اين تزئينات همراه با آجرهاي ضربي و نقوش معقلي و كتيبه هاي كاشي معرق و كوفي بنايي مجموعه اي بديع و خيره كننده آفريده اند كه تحسين هر بيننده اي را بر مي انگيزد.

 


شش مسجد ديدني ايران

برگرفته از مهر

 

1
X