به وبلاگ ايران نگين درخشان كشورهاي قاره آسيا - آثار تاريخي شناخته نشده در ايران خوش آمديد

حسينيه ها و تكايا بياني از هويت شهرهاي ايراني

 

دكتر بهناز امين زاده (عضو هيئت علمي دانشكده ي محيط زيست – دانشگاه تهران )

 

فصلنامه علمي پژوهشي هنرهاي زيبا، شماره 6، صص 55 الي 66.

 

 

 

اين مقاله بر اساس يافته هاي طرح پژوهشي مركز مطالعات و تحقيقات شهر سازي و معماري اسلامي وابسته به دانشكده ي هنر زيبا ، تحت عنوان كيفت تجلي توحيد در مراكز شهري شهر هاي ايراني ، مصوب شوراي پژوهشي دانشگاه تهران، صورت يافته است.

 

يكي از مصاديق تفكر توحيدي شيعيان در فرهنگ عاشورا و درارزش هاي نهفته ي آن، متجلي شده است. دكتر بهناز امين زاده بر اساس اين فرضيه كه حسينيه ها و تكايا ي ايراني ماهيتِ پيامِ چنين فرهنگي  را به صورت گوياترين تجلي كالبدي، در ساختار فضاي شهري عرضه مي دارد، در مقاله ي خويش به بخش هاي زير مي پردازد:

 

 

- بررسي اهميت مراسم ماه محرم

- شناسايي اجمالي مكان هايي با عملكرد يكسان (فضاهاي مختلف آيين برگزاري سوگواري ماه محرم)، در ساير جوامع شيعه نشين

- تحليل ويژيگيهاي خاص حسينيه ها و تكايا ي ايراني تحت عناويني از قبيل مفاهيم نمادين و كيفيات فضايي و بصري.


 

دكتر امين زاده اين موضوع را مطرح مي كند كه حسينيه ها و تكاياي ايراني، مظهرپيوند بين زمان، مكان و مردم هستند و به دليل «فضاي شهري بودن»شان، نه تنها در قياس با مكان هاي هم عملكرد خويش در سايركشورها هويتي متمايز مي يابند، بلكه به عنوان تنها فضاهاي باز شهري با عملكرد مذهبي در فرهنگ شهر سازي مسلمين منحصر به فرد مي باشند. ضمن اين كه با شناخت و بكارگيري هر چه بيشتر اصول طراحي چنين فضاهايي از قبيل مكانيابي، انعطاف پذيري در فرم و عملكرد و مفاهيم غني نمادين، مي توان به تداوم بيان كالبدي يك فرهنگ در محيط و هويت بخشي به شهر ايراني، كمك مؤثري نمود .

1-diagram

 

شكل1

 

 

در مقدمه اين مقاله مي خوانيم كه براي  جلوگيري  از بروز بحراني كه اغلب شهرهاي مسلمان نشين به آن مبتلا هستند، شهرهايي كه امروزه به سوي محيطي براي ترجمان مجدد سبك ها و الگوهاي منسوخ بيگانه مي روند؛ توجه به تداوم و پيوستگي تاريخي به وسيله ي بكارگيري صحيح تجارب گذشتگان، نقش به سزايي دارد.

 

در اكثر مطالعات محققين مختلف كه تحت عنوان شهر مسلمين يا شهر اسلامي صورت گرفته است، به وجود مفهومي تحت عنوان «عامل وحدت» اشاره شده است. از نگرش هاي مشخص مذهبي، در محدوده ي دين اسلام نيز مي توان به عنوان عامل ديگري در بيان نمايش متفاوتي از وحدت در شهر هاي مسلمين نام برد. خانم دكتر امين زاده بيان مي كند كه در اين زمينه تحقيقات اندكي صورت گرفته است و از كتاب پروفسور بسيم حكيم، با نام شهرهاي عربي – اسلامي، كه به تأثير فقه مالكي در ساختار فضايي شهر تونس پرداخته است، نام مي برد و در اين رابطه مي افزايد: «در بلاد شيعه نشين نيز، تأثير تفكر شيعي كه تفسير خاص خود را از اصل توحيد و اعتقاد به ارتباط و تداوم آن با اصل امامت دارد، مقوله اي مناسب براي تحقيق است و نيازمند بررسي وجوه تمايز تفكر شيعي با  ساير فرق اسلامي است». در اين مقاله نيز به يكي از مصاديق تجلي اين تفكر كه درحماسه ي عاشورا و ارزشهاي مستتر در آن نهفته است، پرداخته مي شود.

 

نويسنده درباره ي اهميت مراسم سوگواري ماه محرم در فرهنگ شيعه، موارد زير را عنوان كرده است:

 

- برگزاري آيين و رسوم مختلف درهرجامعه اي تقويت كننده ي پيوندهاي اجتماعي آن جامعه است.

 

- آيين هاي مذهبي در وراي استحكام بخشيدن به وحدت جامعه، باعث حفظ ارزشها، احساسات واعتقادات مردم هستند

 

- ماهيت و پيام واقعه ي عاشورا متعلق به زمان و مكان خاصي نيست و اين قيام ابعاد جهاني دارد.

 

- واقعه ي عاشورا، به عنوان يك واسطه ي فرهنگي در جوامع مختلف و متشكل از گروه هاي مذهبي متفاوت، ظهور نموده است.

 

- نوسان تعداد تكايا نسبت به شرايط و موقعيت سياسي تهران (بين سال هاي 1282-1231) نشان مي دهد، چنين مكان هايي نه  تنها براي اجراي مراسم عزاداري بلكه به عنوان مركز                    سياسي مردم بوده است.

 

مراسم عزاداري و مكان هاي اجرا ي آن تاريخي طولاني دارد و بر اساس موقعيت هاي سياسي واجتماعي مختلف، دچار تغيير و نوسان مي شده است. نويسنده در اين باره مطرح مي كند كه اگر چه جزئيات مراسم محرم، نه تنها در جوامع گوناگون شيعه، از جمله در ايران، كشورهاي عربي و هند، بلكه از شهر به شهر و گاه از محله به محله متفاوت است، وي در قسمتي كه به شرح مراسم سوگواري ومكانهاي اجرا مي پردازد، اين مراسم را به طور عمده بر دو بخش مي داند:

 

1-  مراسم تجمع با نام مجلس يا جلسه

 

2-  حركت دسته هاي عزاداري

 

دسته هاي عزاداري به عنوان يك آيين شهري مطرح مي گردند، چرا كه اقشار مختلف را به خيابان ها مي كشاند و به فضاي شهري معنويت مي بخشند.

 

دسته هاي عزاداري ممكن است شامل اجراي نمايشنامه نيز باشند. لغت تعزيه به عنوان بيان همدردي و عزاداري است و در غالب يك فرم نمايشي مذهبي در مراسم ماه محرم به اجرا در مي آيد.  چلكوسكي تعزيه را به عنوان يك نمايش بومي ايراني توصيف مي كند ومعتقد است تعزيه اگر چه اسلامي است ولي متأثر از فرهنگ ايراني مي باشد .

 

خانم دكتر امين زاده بيان مي كند، اطلاعات اندكي در رابطه با ويژگي هاي محل برگزاري و خصوصيات كالبدي آن ها  موجود است. استفاده از مكان عزاداري به نظر اتفاقي و فاقد چارچوب خاصي مي آيد و در واقع عرف محلي اهميت زيادي در انتخاب مكان  نمايش داشته است. در افغانستان در حياط مسجد، در هند به نام امامباره و عاشورخانه، در تركيه به نام تكيه، دركشورهاي عربي حسينيه، و در ايران به نام حسينيه و تكيه شناخته مي شوند. دكتر امين زاده به ذكر ويژگي هاي كلي هر يك از اين فضاها پرداخته است. در اينجا جهت اختصار  بيشتر به ويژگي هاي حسينيه ها و تكاياي ايراني مي پردازيم.

 

 

ويژگي هاي حسينيه ها[i] و تكاياي [ii] ايراني

 

سيّاحاني كه خصوصا از دوره ي صفويه به بعد از ايران ديدن كرده اند به اجراي مراسم در ميادين بزرگ شهرها، حياط كاروانسراها و تكايا اشاره نموده اند. بنابراين حسينيه ها و تكايا عامل مهمي در بازگويي فرهنگ اسلامي در طراحي فضاهاي باز شهري بوده اند و از اين نظر اهميت ويژه اي دارند. در اين راستا برخي از  دلايل اهميت آن ذكر مي شود:

  1. غالب حسينيه ها و تكايا در بافت هاي تاريخي شهر هاي ايران، از آن جهت كه بخشي از فضاهاي باز شهري بوده اند، نه تنها از مكان هايي به همين نام در ديگر كشور ها و نيز امامباره ها وعاشور خانه هاي هند متمايزند، بلكه عنصري مشخص در هويت شهر هاي ايران قلمداد مي شوند.
  2. حسينيه ها و تكايا به دليل كمبود فضاهاي باز در ساختار فضايي شهرهاي مسلمين اهميت ويژه اي مي يابند، زيرا بسياري از كساني كه درباره ي شهر هاي مسلمين تحقيق كرده اند، به عدم وجود فضاهايي كه از نظر ساختار فضايي، عملكرد شهري و اهميت اجتماعي و يا مذهبي قابل قياس با آگوراي يوناني، فروم رومي، و يا پيزاها اروپايي باشند، اشاره نموده اند؛ لذا چنين گمان مي شود كه ساختار فضايي شهر مسلمين فاقد فضاي باز وسيع مي باشند.

حتي پروفسور حكيم كه در شهر تونس، به فضاهاي باز رها شده (در محل تقاطع برخي خيابان ها) اشاره مي كند، آن ها را فاقد عملكرد خاص توصيف مي كند. اما در ايران وجود ميادين و خصوصا تكايا و حسينيه ها در سطح محلي، ساختار شهر ايراني را متفاوت با شهرهاي ديگر مسلمين مي نمايد .

 

2-emambare

 

شكل 2. امامباره بزرگ در لاكنهو هند، متعلق به اوايل قرن 18 ميلادي


 
 

نويسنده ويژگي هاي مشترك حسينيه ها و تكايا را عامل وحدت بخش چنين فضاهايي مي داند و در سه  بخش مفاهيم نمادين ، كيفيات  فضايي و كيفيات بصري به آن پرداخته است .

 

مفاهيم نمادين:

 

در اين بخش، چندين مفهوم نمادين و از آن جمله، «آب» را عنوان مي شود كه  يكي از مفاهيم نمادين ديني است و علاوه بر مفاهيم بهشت ،زندگي، پاكي و زيبايي كه در فرهنگ اسلامي دارد، در فرهنگ شيعي نمادي از تشنگي امام و ياران و اهلبيت (ع) در كربلا و ايثار حضرت ابوالفضل العباس است. بنا بر اين به عنوان يك عنصر نمادين مهم، به شكلهاي گوناگون، آب انبار هايي در مركز و زير سكوي مياني تكيه و يا حسينيه قرار مي گيرند. مانند حسينيه ي پنجاهه درنائين و تكيه وقت و ساعت در يزد.

 

همچنين سقا خانه ها معمولترين شكل حضور آب، در داخل فضاي حسينيه و تكيه و يا در مجاورت آنها (در گذري منتهي شده به آن ها) قرار مي گيرند و به مثابه ي زيارتگاه، محل دخيل بستن، نذر و شمع روشن كردن مردم است. همچنين در به وجود آوردن ارتباط بين زمان و مردم، حسينيه ها و تكايا به عنوان بخشي از شبكه ي دسترسي، نقش مؤثري ايفا مي نمايد.

3-saghakhane

 

شكل 3. سقاخانه ي حسينيه كلوان، نايين


4-nakhl

 

شكل 4. نخل حسينيه شاه ابولقاسم يزد


 

كيفيات فضايي:

 

حسينيه ها مانند مفصل هايي هستند كه شبكه ي معبر را به يكديگر پيوند مي دهد و به عنوان نشانه هاي تذكر دهنده در معنويت بخشيدن به راه هاي فيزيكي شهر هستند. موقعيت آنها در مسير گذرهاي اصلي و يا مراكز محلات، پيوندي بين اين عناصر شهري كه زنجيروار به هم متصل هستند، ايجاد مي كند. حتي در توسعه هاي جديد كه چنين فضاهايي غالبا فراموش شده هستند و به صورت چادرهاي موقت شكل مي يابند، علي رغم نا امن بودن، در مسير هاي اصلي يا در تقاطع خيابان هاي فرعي مستقر مي شوند.

 

 

5-rabeteye_fazayi

 

شكل 5. (راست) تكيه شاهرخ خان، كرمان، (چپ) حسينيه نوگاآباد، نايين : 1- مسجد، 2- حسينيه يا تكيه، 3- بازارچه، 4-آب انبار، 5- حمام


 

وجود يك يا چند ايوان در رواق ها، معماري بسياري از اين مكان ها را به حياط مركزي، مساجد ومدارس ديني شبيه مي سازد. غالبا وجود يك ايوان در سمت قبله كه بزرگتر از ساير ايوانها است فضاي مناسبي را براي جايگاه و يا استقرار سخنران در ايام سوگواري ايجاد مي نمايد.

 

تعداد معدودي از حسينيه ها، در سطح شهر و اغلب در سطح محلات عملكرد داشته اند. اما بايد دانست كه عملكرد تكيه و حسنيه، بر خلاف فضاهاي مشابه در كشورهاي ديگر، به محرم ختم نمي شود و همواره به عنوان بخشي از شبكه ي دسترسي، ميداني براي تجمع و مكاني براي خريد و فروش در سطح محلي، مطرح بوده اند. ضمن اين كه چند عملكردي بودن اين فضاها، از عوامل حيات بخش و سرزنده كننده محيط هاي كه در متن زندگي مردم قرار دارند، مي باشد.

 

 

كيفيات بصري:

 

خصوصيت گذر از فضاي محصور كوچه ها به فضاي باز حسينيه ها و تكيه ها، كيفيتي است كه حتي در حسينيه ي نوگا آباد در نائين، كه در در تقاطع شش گذر قرارگرفته وجود دارد.

6-noga_abad

 

شكل6. حسينيه نوگاآباد، نايين


8-babol_masjed

 

شكل 7. (راست) تكيه زرگر محله، بابل، (چپ) تكيه سرچشمه، گرگان


 

پوشش سقف قبل از ورود به فضا، عابر را براي ورود به فضاي باز و روشن حسينيه آماده مي سازد. يكي از بهترين نمونه ها حسينيه ي باب المسجد در نائين است. در برخي از تكايا از زمان قاجار با سقفي شيبدار پوشيده شده اند (مانند تكاياي سمنان). تضاد تاريكي و روشني و عبور از تاريكي به روشني و يابالعكس از جذابيت هاي فضاي حسينيه است.

 

 

 

شكل8- حسينيه باب المسجد، نايين

 

خانم دكتر بهناز امين زاده در انتهاي كلام خود ، بررسي مراسم سوگواري ماه محرم و مكان هاي اجراي آن را از عوامل بسيار مهم تأثير گذار در هويت بخشي به معماري و شهر سازي شهرهاي شيعيان مي شمارد و اضافه مي كند: «هدف از بررسي الگوهاي تاريخي موجود در ساخت و طراحي حسينيه ها و تكايا، شناسايي و تداوم اصول وارزش هاست كه مهمترين آنها ارتباط با مكانيابي، تجلي مفاهيم غنيِ نمادين و انعطاف پذيري اين فضاهاست.علاوه بر كيفيات كالبدي، يكي از مهمترين معيارهاي ارزشي اين فضاها، ميزان مشاركت مردمي در ساخت و تجهيز آن هاست. مردم خود آن را مي سازند و نگهداري مي كنند و از آن به عنوان نماد اجتماعي و محلي، نام مي برند».

 

متأسفانه در عصر حاضر ، گرايش به حسينيه ها و تكا ياي بسته و محصور شده در قالب ساختمان بيشتر شده و اين روند به دلايل گوناگوني صورت گرفته است كه از آن جمله اند:

 

- عدم مشاركت مردم در طراحي

 

- عدم شناخت طراحان از كيفيات معنوي، فضايي و بصري حسينيه ها و تكاياي تاريخي

 

- رواج تفكر معماري مدرنيسم، كه به ساختمان بيش ازفضاي شهري اهميت مي دهد و نحوه ي نگرش سوداگرانه به زمين به عنوان كالايي با منفعت مادي

1

تپه قشلاق در فهرست آثار ملي كشور قرار مي‌گيرد

 

 

 

 

 مديركل ميراث‌فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري استان البرز از ارائه پرونده تپه قشلاق براي ثبت در فهرست ميراث‌فرهنگي كشور خبرداد.

«محمدرضا پوينده» بيان اين مطلب اظهار داشت: تپه قشلاق يكي از حوزه‌هاي تاريخي و باستاني اين استان محسوب مي‌شود كه تاريخ آن به دوره اسلامي مي‌رسد.

وي تصريح كرد: طي مطالعات صورت گرفته مشخص شد، تپه قشلاق داراي پيشنه‌اي كهن است كه تلاش مي‌شود با ثبت اين حوزه، اقدامات حفاظتي و نگه‌داري آن در برنامه‌هاي استان البرز قرار گيرد.

اين مقام مسئول ادامه داد: تاكنون 12 پرونده در قالب 8 اثر تاريخي و 4 پرونده معنوي به همايش ثبت ارسال شده است كه به نظر مي‌رسد، تمامي اين آثار به فهرست ميراث‌معنوي كشور اضافه شود.

«پوينده» افزود: تپه قشلاق يا همان اوج تپه، حوزه‌اي با قدمت دوره اسلامي به حساب مي‌آيد كه در علي آباد گوته واقع درمهرشهر كرج قرار دارد.

 

1

سرانجام راز حمام شيخ بهايي اصفهان كشف شد

سرانجام راز حمام شيخ بهايي اصفهان كشف شد
دارنده 9 مدال جهاني به موفقيت خود در نمونه‌سازي حمام شيخ بهايي اشاره كرد و افزود: ماجراي اين حمام و گرم نگه داشتن آب با يك شمع، به رازي نهفته در تاريخ تبديل شده بود كه با كنكاش‌هاي پي در پي بالاخره راز اين حمام 300 ساله كشف شد.

به گزارش خبرگزاري برنا از خراسان رضوي، 33 اختراع علي اصغر برهمند مخترع خلاق خراساني در نمايشگاه فناوري و پژوهش خراسان رضوي در معرض ديد علاقمندان قرار گرفت.

برهمند ضمن معرفي تخت خواب شناور، توليد آب خالص از آب دريا، آبگرمكن خورشيدي، پماد التيام بخش زخم و جراحات و توليد برق از تلاطم دريا به عنوان بخشي از اختراعات به ثبت رسيده خود گفت : تخت خواب شناور براي استفاده در دريا، توليد آب خالص از آب دريا براي آب شيرين مصرفي كشتي ها، آبگرمكن خورشيدي با قابليت استفاده در حمام هاي روستايي و پماد التيام بخش زخم با استفاده از تكنولوژي نانو و طب سنتي ساخته شده است.

وي كنترل دما به صورت اتومات، توليد آب از هوا بدون استفاده از برق، توليد گوجه فرنگي با طعم توت فرنگي، پيش بيني زلزله و سيستم آبياري درختان با 60 درصد صرفه جويي در مصرف آب را از ديگر طرح هاي خود اعلام كرد و افزود: طرح پيش بيني زلزله مي تواند وقوع زلزله را از 48 ساعت تا 10 روز قبل تشخيص دهد و اين دستگاه توسط موسسه بين المللي زلزله شناسي ايران تائيد شده است.

برهمند تصريح كرد: سازمان بسيج علمي پژوهشي و فناوري خراسان با ايجاد انگيزه ميان مخترعان توانسته در حد بضاعت خود گره كور بسياري از مشكلات اين قشر را باز كند و با حمايت هاي خود زمينه بروز استعدادها به ويژه در نسل جوان را فراهم آورد.

اين دارنده 9 مدال جهاني به موفقيت خود در نمونه سازي حمام شيخ بهايي اشاره كرد و افزود: ماجراي اين حمام و گرم نگه داشتن آب با يك شمع به رازي نهفته در تاريخ تبديل شده بود كه با كنكاش هاي پي در پي بالاخره راز اين حمام 300 ساله كشف شد.

وي با بيان اين كه حمام شيخ بهايي يكي از شاهكارهاي معماري ايران و جهان در دوران صفويه است گفت: شيخ بهايي با استفاده از طلا كه رسانايي بالايي دارد و در انتقال گرما نقش موثري را ايفا مي كند منبع اين حمام را ساخت و به دليل استفاده از طلا و جلوگيري از سرقت آن، راز ساخت آن را پنهان نگه داشت.

علي اصغر برهمند تصريح كرد: در طرح شبيه سازي شده به علت دسترسي نداشتن به طلا از مس استفاده شد كه اين طرح در حمام منازل هم قابل استفاده است و موجب صرفه جويي 30 درصدي در مصرف سوخت مي شود.

علي اصغر برهمند تاكنون 5 مدال طلا از نمايشگاه هاي بين المللي اختراعات و تكنولوژي هاي نو جهان،3 مدال نقره از چين و يك مدال برنز از مالزي كسب كرده و در سال 2006 به عنوان بزرگ ترين نابغه مجارستان دست يافت.

همچنين وي در آخرين تحقيقات خود در منطقه سيستان و بلوچستان اولين اثر برخورد شهاب سنگي در ايران به قطر 3 تا 3.5 كيلومتر را كشف كرده است

1

شوش شهر كهن ايران زمين

 
شوش شهر كهن ايران زمين (معبدچغازنبيل،آرامگاه دانيال نبي،هفت تپه،كاخ شاوور،كاخ آپادانا)
شوش شهر كهن ايران زمين
شوش (سوزا) شهري باستاني واقع در يكصد و پنجاه كيلومتري شرق رود دجله در استان خوزستان از دوران امپراتوري ايلاميان، هخامنشيان و اشكانيان است. شوش يكي از قديمي ترين سكونتگاههاي شناخته شده منطقه است، احتمالاً به سال 4000 پيش از ميلاد پايه گذاري شده، با وجود اينكه نخستين آثار يك دهكده مسكوني در آن مربوط به 7000 سال پيش از ميلاد هستند.
شهر باستاني شوش روزگاري مركز برخورد دو تمدن مهم بوده، كه هريك به سهم خود در ديگري تأثير داشته است، يكي تمدن جلگه ميانرودان وديگري تمدن خود فلات ايران. قرار گرفتن اين منطقه در شمال خليج فارس و نيز همسايگي با ميانرودان در پيدايش اين وضع ويژه تأثير بسياري داشته است. شوش در دوره هخامنشيان شكوه گذشته خويش را باز يافته وچهار راه شرق وغرب گرديد. با توجه به اهميت و موقعيت جغرافيايي و سياسي خاص شوش بود كه راههاي بسياري و به ويژه راه بزرگ موسوم به «راه شاهي» ارتباط اين شهر را به نقاط گوناگون جهان برقرار كرد.
راه شاهي كه در دوره هخامنشيان و به دستور داريوش بزرگ ساخته شد، شهر شوش، پايتخت سياسي دولت هخامنشيان را به پاسارگاد، تخت جمشيد و ديگر شهرهاي امپراتوري، از جمله شهر نامي سارد پايتخت كشور ليدي پيوند ميداد. ميتوان گفت اداره سرزمين پهناور ايران وحفظ امنيت آن و انتقال سريع يگانهاي نظامي و گسترش بازرگاني و ترابري و تسهيل در امر مسافرت از مهمترين عوامل ساخت و گسترش شبكه راهها در اين دوره بوده است . از سوي ديگر ايجاد راهها و برقراري امنيت و تسهيل و بازرگاني، خود موجب پيوند و آشنايي ملتهاي گوناگون گرديد كه اين امر مايه انتقال فرهنگها و باورهاي گونهگون گرديد وبسياري از نظرات فلسفي و باورهاي ديني از اين راه ميان ملتها مبادله شد. بر طبق تاريخ فتح الفتوح و همچنين تاريخ طبري ، اعراب به هنگام فتح شهر شوش بيشتر از 30 هزار نفر را به قتل رساندند و تعداد 20 هزار گاو - اسب وهمچنين زنان و دختران را به غنيمت بردند اين شهر تا قرنها بعد از رونق افتاد.

نخستين كسي كه ويرانه هاي شوش باستان را باز شناخت بنجامين بن جناح خاخام كليمي بود كه بين سالهاي 1163 و 1173 ميلادي براي بررسي وضعيت كليميان در ايران به سر مي برد. وي هنگام زيارت دانيال پيامبر از تپه هاي باستاني شوش نيز ديدن كرد .عمليات اكتشاف باستان شناسي در شوش از سال 1850 ميلادي آغاز گرديد.
شوش شهر كهن ايران زمين

شهر شوش در طول تاريخ بارها مورد هجوم قرار گرفت . اولين بار آشور باني پال امپراطور آشور آن را تخريب وسپس به دست اسكندر غارت شد ... نگاره بالا نبرد خونين آشور بانيپال در شهر شوش را نشان ميدهد. در اينجا آتش از شهر زبانه مي كشد، در حالي كه سربازان آشوري شهر را با كلنگ و ديلم واژگون ميكنند و غنايم را به خارج از شهر مي برند
تاريخ شوش
شهر شوش از دير باز بستر تولد و گسترش تمدنهاي بزرگي بوده است ، تمدنهايي كه اكنون چهره اي ماندگار در تاريخ از آنان به جا مانده است.

ايلامي ها
شوش شهر كهن ايران زمين

در ابتداي تاريخ بشر كه انسان متمدن با اختراع ذوب فلز و خط به پيشرفت چشمگيري دست يافته بود منطقه بين النهرين جايگاه ويژه اي داشت. سه تمدن مشهور در اين قسمت در جوار يكديگر مي زيستند:آشوري ها ، ايلامي ها و بابلي ها . شوش پايتخت ايلام از موقعيت ممتازي برخوردار بود. ايلام در واقع تلفظ آشوري سرزمين هل تم تي به زبان ايلامي است و هل تم تي به معناي سرزمين خدايان است.دلايل اصلي پيشرفت ايلامي ها و پايتخت آنان شوش از حدود 7000 سال پيش به اين شرح است:
1- دلايل ژنتيكي مبتني بر هوش ذاتي
2- دلايل اقليمي و مناسب بودن جلگه خوزستان براي كشاورزي و دامپروري
3- رقابت با تمدنهاي مجاور خصوصا" تمدنهاي بين النهرين
از ميان آثار باستاني شوش در دوره ايلامي پيكره خدايان جايگاه ويژه اي دارد. يك نمونه كه در موزه لوور نگهداري مي شود و از جنس طلاست بسيار چشمگير است. جام معروف شوش كه چند نمونه از آن در اكتشافات باستاني به دست آمده است و يك نمونه آن در موزه لوور فرانسه نگهداري مي شود اثري بسيار زيبا و سمبوليك است.

هخامنشيان
پس از سقوط ايلامي ها شوش براي مدتي اعتبار و شكوه خويش را از دست داد اما با ظهور بزرگترين سلسله تاريخ يعني هخامنشيان و به دليل علاقه و رابطه آنها با ايلامي ها ، شوش بار ديگر اعتبار و منزلت بسيار يافت. در اين زمان شوش به مدت چهار قرن به عنوان مهمترين پايتخت هخامنشيان در جهان شناخته مي شد. پادشاهان هخامنشي بناهاي باشكوه بسياري در شوش ساختند و سفراي سياسي كشورها در شوش به ديدار شاه مي رسيدند. پيوند و تعهد ملل مختلف در ساخت بناهاي شوش در آثاري كه به دست آمده مشهود است. داريوش در كتيبه اي در شوش مي گويد : "به ياري اهورامزدا كاخ با شكوه شوش را بنا كردم".

سلوكيان و پارتيان

پس از روي كار آمدن سلوكيان شوش به عنوان يك مركز تجاري ، به صورت تقريبا" مستقلي اداره مي شد. چنين وضعيتي تقريبا" تا پايان دوره اشكاني حاكم بود. از معدود آثار مكتوبي كه از سلوكيان به دست آمده ، كتيبه هايي است كه در شوش يافت شده است. سلوكيان براي ايجاد ارتباط تجاري قوي تر ميان شوش و سرزمين هاي ديگر اقدام به كانال كشي رودخانه كارون(ائولايوس) نمودند. و بدين ترتيب ادويه و كالا از هند و عربستان از طريق دريا در بازار شوش تجارت مي شد. سكه هاي يافت شده در شوش حقايق زيادي از دوره سلوكيه و اشكاني روشن ساخته است. در دوره پارتيان شوش متاثر از كشمكش ايران و روم بود و يونانيان به همراه بقاياي ايلامي و يهودي و ساير ملل ساكن در شوش اكنون قسمتي از كشور پهناور اشكاني بودند.

ساسانيان

در دوره ساسانيان شوش به همراه شوشتر و جندي شاپور به عنوان مراكز اقتصادي توليد و صادرات ابريشم به اقصي نقاط جهان مطرح بودند. در ابتداي دوره ساساني و اواخر پادشاهي شاپور دوم شورش و نافرماني بوجود آمده در شوش بوسيله حمله شاپور با فيل فرو نشست و شهر به ويرانه اي مبدل شد كه آثار آن هنوز در شوش وجود دارد. پس از اين حادثه شهر شوش به "ايران خره شاپور "به معني شكوه ايران به دست شاپور تغيير نام داد و در شمال شهر شوش شهر "كرخادي لادان" ساخته شد كه بعدها به " ايران آسان كر كواد " به معني كواد ايران را آرام ساخت تغيير نام داد. در اين زمان پس از شكست روم از ايران و انتقال اسراي رومي به شمال خوزستان اين منطقه تحت تاثير حضور آنان قرار گرفت. با نفوذ مسيحيت شوش به قسمتي از نواحي اسقفي قرار گرفت. با ظهور ماني و آيين او تمام منطقه غرب و شرق تحت تاثير آيين او قرار گرفت و در نهايت ماني در زمان بهرام يكم و با فشار موبدان در زندان بيلاباد (گندي شاپور) از توابع شوش كشته شد.

اماكن تاريخي شوش دانيال
چغازنبيل
شوش شهر كهن ايران زمين

در 45 كيلومتري جنوب شرقي شهر شوش يكي از اعجب انگيزترين آثار باستاني جهان متعلق به 3200 سال پيش مشهور به زيگورات چغازنبيل وجود دارد . چغازنبيل به ساختمان طبقاتي معبد ايلاميان كه توسط اونتاش گال پادشاه اين قوم در سال 1250 قبل از ميلاد ساخته شد اطلاق مي شود . اين بنا با ابعاد 105*105 متر وارتفاع 53 متر( در گذشته 52 متر ارتفاع داشته است واكنون 25 متر از آن باقي است) از بزرگترين زيگوراتهاي جهان محسوب مي شود . عمليات باستان شناسي در اين بنا از حدود سال 1325 خورشيدي آغاز گرديد وتا سال 1341 ادامه داشت . چغازنبيل به بناي زيگورات محدود نمي شود بلكه مشتمل به حصاري است كه به حول يك مجموعه گرد آمده است . محوطه مقدس چغازنبيل از طريق هفت دروازه با محيط اطراف ارتباط دارد . در درون اين مجموعه سه معبد با حياطهاي سنگ فرش وانبارهاي متعدد آلات وادوات جنگي قرار دارد .

آرامگاه دانيال پيامبر
شوش شهر كهن ايران زمين

دانيال يكي از پيامبران بني اسرائيل (قرن هفتم قبل از ميلاد) است . دانيال به زبان هاي عبري مفهوم (خدا حاكم من است) را دارد . در سال 655 قبل از ميلاد وي را به دربار «نبوكد نصر» پادشاه بابل به اسارت بردند . وي در آنجا به علوم كلدانيان وزبان مقدس واقف گرديد ودر حكمت از آنان پيشي گرفت . اولين واقعه اي كه سبب نفوذ دانيال پيامبر گرديد تعبير خواب نبوكد نصر بود . بدين گونه پيغمبري خود را آشكار نمود ومورد توجه آن پادشاه قرار گرفت . وي به همراه عده اي از قوم يهود به ايران مهاجرت نمود ودر شوش ساكن شد ودر آنجا وفات يافت . آرامگاه دانيال پيامبر در ساحل شرقي رودخانه شاوور و روبروي تپه ارگ قرار دارد . بناي زيارتگاه شامل دوحياط است . بر روي گنبد مخروطي – پله اي قرار دارد كه نوع رايج گنبدهاي منطقه است .

آپادانا
محوطه باستاني شوش در شهر شوش، محوطه وسيعي را در برميگيرد، كه بناها و سازههاي معماري بسيار متنوعي پيش از تاريخ تا دوران اسلامي را در خود جاي داده است. كاخ «آپادانا» يكي از باشكوهترين كاخهاي آن از شهرت عالمگير برخوردار است.كاخ آپادانا به دستور داريوش بزرگ پادشاه هخامنشي در حدود سالهاي 515-521 پيش از ميلاد در شوش روي آثار و بقاياي عيلامي بنا نهاد شد. ديوارهاي كاخ از خشت و ستونهاي آن از جنس سنگ است. كاخ داريوش داراي قسمتهاي مختلفي از جمله تالار بار عام، دروازه و كاخ پذيرايي و همچنين داراي سه حياط مركزي است. ديوارهاي كاخ از خشت با نماي آجري و ستونهاي آن از سنگ است. كاخ داريوش واحدهاي مختلفي از جمله تالار بار عام، حرمسرا، دروازه و كاخ پذيرايي و همچنين سه حياط مركزي دارد. ديوارهاي داخلي كاخ با آجر لعابدار منقوش با طرحهاي سربازان گارد جاويدان، شير بالدار و نقش گل نيلوفر آبي مزين بودهاند كه بقاياي بهجايمانده آنها در موزههاي خارجي و داخلي نگهداري ميشوند.زيباترين آثار به دست آمده از ايوانهاي كاخ، آجرهاي لعابدار منقوش، با طرحهاي سرباز گارد جاويدان، شير بالدار و نقش گل نيلوفر آبي است. ستونهاي سنگي اين كاخ متشكل از چند قسمت، زيرستون، پايه ستون، شاليستون، ساقه ستون، گل ميباشد..

قلعه شوش (آكروپل)
شوش شهر كهن ايران زمين

در سال 1897 ميلادي ژان ماري ژاك دومورگان جهت تحقيق واكتشاف به شوش آمد ، دولت فرانسه را متقاعد ساخت تا محلي امن ومناسب براي هيات باستان شناسي فرانسه در شوش ايجاد نمايد . به همين منظور بلندترين نقطه تپه هاي شوش يعني اكروپل براي اين منظور انتخاب گرديد وقلعه اي با يك طرح قرون وسطايي اروپا بر فراز آن ساخته شد . ساختمان اين قلعه كه با نظارت حاج مصطفي دزفولي وبا مصالح محلي از جمله خشت بنا گرديد . تا سال 1912 ميلادي به انجام رسيد . پلان قلعه ذوزنقه شكل است كه قاعده كوچك آن در سمت شمال واقع شده است . دور تا دور آن را راهرويي احاطه كرده ورديف اطاقهايي به سمت حياط،برگرد آن قرار گرفته اند . برج شمال غربي قلعه مربع شكل وبرج شمالي شرقي،دايره شكل است....

موزه شوش

موزه شوش با زير بناي 550 متر مربع در باغي به مساحت 14635 متر مربع در جوار كتابخانه عمومي شوش قرار دارد . اين موزه در سال 1345 خورشيدي گشايش يافت...

كاخ شاوور

در سمت غربي رودخانه شاوور در سال 1347 خورشيدي كاخ جديدي كشف شد كه به سبب همجواري با اين رودخانه به همين نام مشهور است . اين كاخ داراي تالاري به اندازه 6/34 *5/37 متر با 64 ستون است . پايه ستونها از سنگ بوده وديوارها از خشت ساخته شده اند . اين كاخ در 350 متري غرب آپادانا واقع است وتوسط اردشير دوم بنا گرديد .

هفت تپه
شوش شهر كهن ايران زمين

هفت تپه در 15 كيلومتري جنوب شرقي شهر شوش قرار دارد . تحقيقات باستان شناسي هفت تپه از سال 1344 خورشيدي توسط دكتر نگهبان باستان شناس تواناي ايراني آغاز گرديد كه تاكنون منجر به كشف آثار با ارزشي همچون مجسمه هاي سفالي وفلزي ،آرامگاه ، معبد ،گورهاي دسته جمعي ،انواع ظروف سفالي وآلات موسيقي شده است . با وجود آنكه تمدن در اين منطقه به 600 سال قبل از ميلاد بر مي گردد ولي آثاري كه در انجا از نظر بازديدكنندگان مي گذرد مربوط به بخشي از يك شهر ايلامي متعلق به 1500 تا 1300 قبل از ميلاد است
شهر شاهي
اين بخش در قسمت شرق قلعه وتقريبا در شمال شرقي آپادانا واقع است . تاريخ اسرار آميز نهفته دردل لايه هاي مختلف اين سرزمين از بالا به پايين كه متعلق به دوره هاي اسلامي ،ساساني ،پارتي ،هخامنشي وماقبل آن هستند براي باستان شناسي پر اهميت هستند . آثار كشف شده در اين ناحيه روشن مي سازدكه ساكنان اين حوالي از قوم سامي نبوده وعمدتا بومياني بودند كه پيش از مهاجرت آريايي ها در سرتاسر نواحي جنوبي ومركزي ايران سكونت داشته اند .

1

كدام استان بيشترين امام زاده را دارد ؟

كدام استان بيشترين امام زاده را دارد ؟!
كدام استان بيشترين امام زاده را دارد ؟!
نماينده ولي فقيه در مازندران گفت: استان مازندران بعد از فارس بيشترين امام‌زاده را در كشور دارد.

به گزارش خبرگزاري فارس از شهرستان ساري، آيت‌الله نورالله طبرسي در مراسم كلنگ‌زني طرح جامع توسعه حرم آستانه مباركه امام‌زاده عباس ساري با اعلام اينكه مازندران پناهگاه علويان است، اظهار داشت: يكي از بركات الهي در استان ما وجود امام‌زاده‌هاي زياد است.

وي با اشاره به اينكه مسئولان استان در توسعه فضاهاي فرهنگي، تفريحي و معنوي آستانه مباركه امام‌زاده عباس ساري كمك و تلاش كنند، بيان داشت: وقف يكي از بارزترين جلوه‌هاي توسعه و پيشرفت جامعه است كه بايد تلاش جدي براي احياي موقوفات و فرهنگ وقف انجام شود.

امام جمعه ساري وقف را چشمه هميشه جاري در جامعه اسلامي دانست و بيان داشت: وقف سنت رسول خدا و ائمه‌اطهار (ع) است كه در زمان حيات مباركشان به اين امر توجه داشتند.

وي با اشاره به وجود نكات مهم و قابل تامل در بارگاه ملكوتي امامزاده‌ها گفت: اين قبور مطهر كه اكنون در اوج شكوه قرار دارند داراي نكات عبرت‌آموز فراواني بوده و جايگاه انسان‌هاي بزرگوار و متصل به اهل بيت(ع) را در مقايسه با عاقبت ظالمان تاريخ نشان مي‌دهد.

نماينده ولي فقيه در مازندران با اعلام اينكه بازسازي امامزاده‌ها و مساجد داراي اهميت فراواني است، خاطرنشان كرد: مسئولان شهرداري نيز بايد براي تعريض خيابان منتهي به امام‌زاده عباس ساري كمك كنند تا در اوج شلوغي و ازدياد زائران دچار مشكل نشوند.

وي ترويج فرهنگ وقف را نيازمند تبليغ و فرهنگ‌سازي دانست و افزود: خيلي از متمكنان و سرمايه‌داران هستند كه ميتوانند اموال خود را وقف كنند اما از آثار و بركات وقف آگاهي ندارند.
نماينده مقام معظم رهبري در مازندران اضافه كرد: بايد با فرهنگ‌سازي و كارهاي تبليغي آن‌ها را با اين سنت اصيل اسلامي و انساني آشنا كرد.

طبرسي احياي موقوفات را سبب رونق و توسعه جامعه و اقتصاد آن عنوان كرد و گفت: احياي موقوفات نيازمند همت و تلاش همگاني به ويژه مديران و مسئولان است.

وي در پايان احياي موقوفات را نيازمند فرهنگ‌سازي دانست و يادآور شد: ازيك سو بايد موقوفات و نيات واقفان را احيا كرد و از سوي ديگر بايد فرهنگ مناسب وقف را در جامعه اسلامي تبليغ، ترويج و تبيين كرد.

كلنگ طرح جامع توسعه حرم آستانه مباركه امام‌زاده عباس ساري توسط 11 نفر از مسئولان ارشد استان زده شد.

1

عكس از آثار تاريخي ايران (4)

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

1

عكس ازبناهاي تاريخي ايران 3)

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

1

عكس از بناهاي تاريخي (2)

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران –

1

عكس از آثار باستاني ايران (1)

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

عكس هاي ديدني از بناهاي تاريخي ايران – akslar.com

عكس%عكس داغ%سايت عكس%

1

حفاري تاريخ در ميدان عتيق اصفهان

 

حفاري تاريخ در ميدان عتيق اصفهان

كلاف عظيم ميلگرد با صداي بلند روي زمين مي‌افتد و كمي آن‌سوتر اهرم بيل مكانيكي بالا مي‌رود تا تلي از خاك را جا‌به‌جا كند؛ كاميون‌ها هم هستند براي بردن خاك و نخاله‌ها.

 اهرم بيل كه بالا مي‌آيد قطعه‌اي ديگر از تكه سفالي مربوط به يكي از دوره‌هاي دور، خرد مي‌شود اما در ميان اين همه هياهو براي احياي ميدان قديمي شهر، آن هم با لودر و كاميون، صداي شكستن هيچ سفالي به گوش نخواهد رسيد. اينجا ميدان عتيق، ميدان‌كهنه، سبزه‌ميدان يا هر آن چيزي است كه شما آن‌ را به آن نام مي‌خوانيد. البته نام، مهم نيست؛ مهم اين است كه بسياري از دوستداران ميراث تاريخي كشور براي ساخت زيرگذر و مجتمع‌هاي تجاري در قديمي‌ترين ميدان شهر اصفهان از يك سو اظهار نگراني مي‌كنند و از سوي ديگر مديران شهري اين نگراني را نابجا دانسته و حتي آن ‌را حركت جهت دار برخي افراد مبني بر ايجاد شبهه در عمليات اجرايي طرح عظيم عتيق اصفهان مي‌دانند. مسئولان ميراث هم به تماشا نشسته‌اند.

ماجراي ميدان عتيق از آنجايي آغاز شد كه مديران شهري تصميم گرفتند اين ميدان را كه روزگاري مركز اصلي شهر اصفهان بود و به‌دليل همجواري با مسجد جامع و بازار براي خود كيا و بيايي داشت، اما در گذر دوران از يادها رفته بود، دوباره احيا كنند. در طرح تهيه شده براي احيا و البته حفظ هويت اين ميدان تاريخي كه مربوط به چندين سال پيش مي‌شود، جنبه‌هاي متنوعي ديده شده و البته بنا به گفته مديران شهري كه مدام نيز بر آن تأكيد مي‌كنند نظر كارشناسان سازمان ميراث فرهنگي لحاظ شده بود تا مسير تونل مترو و زيرگذر با متراژ 35 هزار و 314متر مربع ايجاد شود. براي توقف انبوه خودروهاي كساني هم كه براي خريد به اين محل خواهند آمد پاركينگ‌هاي متعددي در چند فاز در نظر گرفته شده بود و قرار شد فاز يك پاركينگ اين ميدان 36هزار و 332متر‌مربع و پاركينگ مركز خريد هم 6هزار و 825مترمربع مساحت داشته باشد.

شهردار اصفهان  در سخناني با تأكيد بر اينكه شهرداري اصفهان بدون ملاحظات سياسي و به‌دليل رفع نياز مردم و شهر اين طرح را به‌صورت همه‌جانبه به اجرا درآورده است، بيان داشت: مرحله نخست اجراي طرح ميدان عتيق، احداث زيرگذر است. در فاز سوم اين طرح نيز محوطه 32 هكتاري در دستور كار قرار گرفته كه بيش از 20 پروژه تجاري، اقامتي با سرمايه‌گذاري 350 ميليارد تومان را شامل شده تا اين ميدان بتواند جايگاه اصلي خود را به دست آورد.

تاريخ را خراب نكنيد

آغاز عمليات عمراني در ميدان‌كهنه، سرفصلي بود براي اظهار نگراني كارشناسان و دست‌اندركاران ميراث فرهنگي كشور. البته مسئولان شهري نيز همچنان بر كاربري فرهنگي و تاريخي ميدان عتيق و حفظ آن اصرار داشته و دارند.  اواخر مهرماه بود كه معاون شهرسازي و معماري شهرداري اصفهان به رسانه‌ها گفت: ميدان عتيق به‌عنوان يكي از ميادين سه‌گانه اين كلانشهر به‌عنوان روايتگر بخشي از تاريخ نصف‌جهان احيا مي‌شود.

مهندس صمصام شريعت، در ادامه با تأكيد بر اهميت تاريخي اين ميدان گفت: بخش تاريخي طرح احياي ميدان عتيق در مرحله طراحي، با توجه به نزديك بودن بدنه ميدان با بافت‌هايي مثل مسجد جامع، مسجد علي(ع) و هارونيه لحاظ شده و به‌صورت شاخص و ويژه تمامي نقشه‌هاي فاز يك و دو و حتي نقشه‌هاي سازه و زيرساخت‌ها به تصويب سازمان ميراث فرهنگي كشور و اصفهان رسيده، همچنين مجوز خاكبرداري با نظارت و اجازه اين سازمان بوده است.

البته تأييديه سازمان ميراث فرهنگي كه وي به آن اشاره مي‌كند هماني است كه چند روز پيش يكي از مسئولان ميراث فرهنگي اصفهان به آن اشاره كرده و در گفت‌وگو با همشهري گفته بود: تمامي مصوبات پروژه بزرگ ميدان عتيق در اصفهان در چند سال گذشته توسط رياست ميراث فرهنگي پيشين تأييدشده و به امضا رسيده است. وي در ادامه نيز افزوده بود كه هيچ‌كدام از اقدامات فعلي سازمان ميراث فرهنگي مبني بر توقف اين پروژه كارساز نخواهد بود زيرا مصوبات به تأييد و امضا رسيده است و در حال حاضر تنها 4باستان‌شناس در اين منطقه در حال كاوش پيش از حفاري‌ها هستند.

همه اين موارد در حالي است كه حدود يك‌ماه قبل نيز خبري مبني بر كشف سفالينه‌ها و آثاري مربوط به دوران آل بويه در اين ميدان منتشر شد كه فقط تعطيلي چند روزه عمليات عمراني ميدان عتيق را به‌دنبال داشت.

مهندس صمصام شريعت در ادامه توضيحات مربوط به ميدان عتيق با بيان اينكه اين ميدان به پياده‌رو با كاربري توريستي و تاريخي تبديل مي‌شود‌ افزوده بود: در اين حالت عبور خودرو و مترو از زير ميدان انجام مي‌شود و ايستگاه‌هاي لازم در خارج از ميدان تعبيه مي‌شود  همچنين پاركينگ‌ها نيز در زيرگذرها در نظرگرفته شده است.

وي هدف اصلي اجراي طرح ميدان عتيق را جذب توريست عنوان و اعلام كرد: بازگرداندن حيات به بافت تاريخي، ايجاد جاذبه براي سرمايه‌گذاران، استفاده بهينه از بافت فرسوده و درآمدزايي براي شهر اصفهان از اهداف اصلي اين طرح است.

با چينش همه اين موارد در كنار يكديگر تناقضي جدي آشكار مي‌شود؛ بازگرداندن حيات به بافت تاريخي چطور با احداث زير‌گذر، پاركينگ، مجتمع تجاري و احداث ايستگاه مترو در محدوده تاريخي ممكن مي‌شود؟

مديري كه پاسخ داد

عباس حاج رسولي‌ها، رئيس شوراي شهر اصفهان تنها مسئولي است كه حاضر مي‌شود درباره ميدان عتيق به سؤالات همشهري پاسخ دهد. وي با اشاره به اهميت ميدان عتيق درباره احياي اين ميدان مي‌گويد: اين ميدان با تاريخچه 800 ساله پس از تكميل بازسازي، شكل ذوزنقه خواهد داشت و اجراي آن عظمتي است كه تا آن‌را نبينيد متوجه نمي‌شويد. اين پروژه حتي در جهان بي‌نظير و منحصر‌به‌فرد است.

وي درباره چگونگي حفظ بافت تاريخي ميدان آن هم با وجود فعاليت لودرها در اين محدوده مي‌گويد: نمي‌شود كه اين پروژه و حفاري‌ها را با قاشق انجام داد. اين پروژه‌اي است كه تمام مسئولان استان از جمله مسئولان ميراث فرهنگي استان اصفهان آن‌را تأييد كرده‌اند. در اين پروژه تمام بافت قديمي احيا شده و متناسب با هويت تاريخي ميدان تعريف خواهد شد. اين موردي است كه ما هم بر آن تأكيد داريم. وي به تكميل اين پروژه نيز اشاره كرده و مي‌گويد: در اجراي اين طرح، بازار سابق كه در محل خيابان عبدالرزاق بريده شده بود دوباره ساخته مي‌شود. با تأمين اعتبار مورد نياز عمليات احداث ايستگاه مترو هم آغاز خواهد شد.

حاج رسولي‌ها با تأكيد دوباره بر حفظ هويت تاريخي اين ميدان مي‌گويد: زير گذر در دست ساخت اين ميدان تا پايان شهريور سال بعد آماده مي‌شود. او البته اين خبر را نيز مي‌دهد كه در جلسه شوراي شهر اصفهان كه يكشنبه‌هفته گذشته برگزار شد با لايحه پيشنهادي شهردار اصفهان مبني بر تغيير نام ميدان عتيق به ميدان امام علي(ع) موافقت شد.با وجود تأكيد رئيس شوراي شهر اصفهان بر حفظ هويت تاريخي اين ميدان اما اساتيد و صاحب‌نظران هنوز هم درباره سرنوشت اين ميدان نگرانند.

دكتر سيد مهدي حجت، رئيس ايكوموس ايران (شوراي بين‌المللي بناها و محوطه‌هاي تاريخي) با اشاره به ساخت و سازهاي وسيع در ميدان عتيق و حفاري‌هاي صورت گرفته در اين ميدان به ايسنا گفت: وسعت دخالت، شكل دخالت، نوع كاربري درنظر گرفته‌شده در اين محل ارزشمند تاريخي و به‌طور كلي، اصل اين تصميم زير سؤال است و بايد در آن تجديد نظر شود. 

همزمان با وي نيز عبداله جبل‌عاملي، مدرس رشته معماري و يكي از روساي پيشين سازمان ميراث فرهنگي استان اصفهان گفت: در سال 1384 سازمان ميراث فرهنگي اقدام به گمانه‌زني در سبزه‌ميدان (ميدان عتيق) كرد و گويا آثاري مانند عصارخانه در آن محل پيدا شدند اما هيچ‌كدام از آثار حفظ و اعلام نشدند. پس از اظهار نظر اين كارشناسان درباره نگراني‌هاي موجود، ناظر اداره كل ميراث فرهنگي و گردشگري استان اصفهان در پروژه‌ ميدان عتيق به ايسنا گفت: در سال 1384 چند گمانه در منطقه زده شد و منطقه به‌لحاظ باستان‌شناسي بررسي شد‌ اما اثري را كه ارزش نگهداري داشته باشد، نيافتيم. وي با اشاره به اينكه به‌تازگي يك سنگفرش شكسته قديمي پيدا شده است، بيان كرد: دليل شكسته شدن سنگفرش، سازه‌هايي مانند لوله‌ فاضلاب يا تأسيساتي‌ هستند كه براي ساخت خيابان به كار برده شده‌اند.

اين ناظر اداره كل ميراث فرهنگي و گردشگري اصفهان ادامه داد: مسلما دستگاه‌ها (ماشين‌هاي سنگين) بايد كار كنند و پاسخي براي دليل شكستن سنگفرش ندارم.
شهباز افزود: قرار بود ابتدا اين منطقه حفاري دستي شود و اين اقدام حداكثر يك‌ماه به طول مي‌انجاميد اما نمي‌دانم چرا سازمان ميراث فرهنگي آن را اجرا نكرد. باز هم به همه اين تناقضات اضافه كنيد اين مورد را كه هجدهم ماه گذشته خبرگزاري ايسنا از كشف آثاري چون يكسري اشياي فلزي، سفال و كوزه خبر داد كه قديمي‌ترين اين آثار مربوط به دوران آل‌بويه بوده است. گويا اين كشف موجب شد كه عمليات ساخت زيرگذر در ميدان عتيق فقط براي چند روز تعطيل شود.

بيانيه منتشر مي‌شود

كار به جايي رسيد كه مؤسسه ايكوموس دست به انتشار بيانيه زد.  در بيانيه‌ ايكوموس با اشاره به اينكه اصفهان به سرعت در حال از دست دادن شواهد تاريخي و فرهنگي خود است، آمده بود: اخيرا در ميدان عتيق اصفهان كه يكي از مهم‌ترين محوطه‌هاي باستاني و تاريخي كشور است، با شتاب‌زدگي بسيار به احداث زيرگذر به روش متداول در «محوطه‌هاي فاقد هرگونه ارزش تاريخي‌-  فرهنگي» و حفاري وسيع بدون پشتوانه‌ علمي و فرهنگي اقدام شده است، اين در حالي است كه هسته‌ اصلي شهر از گذشته‌هاي دور و به‌خصوص از آغاز دوران اسلامي تا به امروز به‌صورت يكپارچه زير و روي اين محوطه‌ ارزشمند جا گرفته است.

در پايان اين بيانيه نيز آمده است: ايكوموس ايران با اعلام نگراني جدي از وضعيت پيش‌آمده، از مسئولان، رسانه‌ها، دانشگاهيان، سازمان‌هاي مردم‌نهاد و علاقه‌مندان به ميراث فرهنگي و تاريخي مي‌خواهد تا با توجه به عمليات در حال اجرا در اين محدوده‌ بسيار ارزشمند نسبت به وظايف علمي و عملي خود به هر شكل اقدام كنند تا به اين ترتيب شأن، ارزش، اصالت و يكپارچگي كالبدي و منظري پهنه‌ دربرگيرنده‌ ميدان عتيق و مسجدجامع ـ كه به شهادت متخصصان، به موزه‌ تاريخ معماري دوره‌ اسلامي شهرت دارد و به‌عنوان الگوي مساجد جامع در بسياري از شهرهاي جهان اسلام شناخته شده است- از خطر به دور ماند و هدف اصلي دخالت در بافت تاريخي كه احياي راستين جسم و جان هسته‌ تاريخي شهر است، محقق شود.

اما اين بيانيه نيز از چشم مديران پروژه دور نماند و بلافاصله مديرعامل پروژه احياي ميدان عتيق در مقام پاسخگويي بر آمد و گفت: از شروع طراحي اين طرح تاكنون تمام اقدامات انجام شده با نظارت نماينده ميراث فرهنگي صورت گرفته است و به‌صورت روزانه مستندنگاري مي‌شود. مهندس حسن روانفر، مديرعامل پروژه احياي ميدان عتيق در پاسخ به اظهارات رئيس ايكوموس ايران نيز مبني بر اينكه وسعت  و شدت دخالت در اطراف مسجد جامع اصفهان نگران‌كننده است، گفت: در سال 62 تجديدنظر طرح جامع اصفهان از سوي شوراي‌عالي شهرسازي و معماري كشور تصويب و در اين طرح احياي ميدان دوره سلجوقي يا عتيق به‌عنوان يكي از طرح‌هاي مهم شهري مشخص شد.

اين يعني برگشت به نقطه اول. لودرها و كاميون‌ها با آسودگي خيال در محوطه تاريخي اصفهان جولان مي‌دهند و زيرگذر حفر مي‌شود. شايد مروري بر گذشته نه‌چندان دور بد نباشد؛ متروي اصفهان كه منحرف شد، تا مدت‌ها اين مسئله از سوي مسئولان امر تأييد نشد اما در نهايت با دقت رسانه‌ها و دوستداران ميراث فرهنگي، بالاخره مسئولان به اين مورد اذعان كردند. حالا هم گويا نمي‌شود كاري كرد. كار ما اين است كه به مويه بنشينيم و شايد از اين به بعد هويت تاريخي ميدان عتيق را در صفحات كتاب‌هاي تاريخ جست‌و‌جو كنيم.

ميدان عتيق كجاست؟

ميدان عتيق اصفهان زماني مهم‌ترين ميدان اصفهان بود كه با ساخت نقش جهان در زمان صفويه كم‌كم از رونق افتاد تا در مقابل نقش جهان دل آزار شود و ميدان كهنه نام بگيرد.اسناد موجود حكايت از آن دارند كه اين ميدان در زمان سلجوقيان ميدان و مركز اصلي شهر محسوب مي‌شده است.

ميدان عتيق امروز به‌علت قرارگرفتن در چهار محور اصلي شهر اصفهان يعني خيابان‌هاي ولي عصر(عج)، هاتف، عبدالرزاق و مسجدجامع هنوز يكي از مناطق مهم و پر رفت‌وآمد شهر اصفهان محسوب مي‌شود.

محلي كه امروز به نام بازار زغال‌فروش‌ها شناخته مي‌شود زماني هسته اصلي ميدان بوده است.

در اطراف اين ميدان بناهاي متعددي قرار دارند كه مي‌توان به مدرسه كاسه‌گران و كاروانسراي خيار اشاره كرد كه در سال 1105 هجري و دوره سلطنت شاه سليمان ساخته شده است. اين بناها به اين دليل ساخته شدند كه از شيب موجود در ميدان بكاهند.مدرسه كاسه‌گران در فهرست ميراث فرهنگي ثبت شده است و كاروانسراي خيار هم اوضاع مناسبي ندارد.

اما مسجد جامع اصفهان كه قرار است يكي از اضلاع اصلي ميدان ذوزنقه شكل عتيق پس از بازسازي باشد در ضلع شمالي ميدان قرار گرفته و معروف به جلوخان است.

1
X